Toshkent Markaziy Osiyoning investitsiya poytaxti sifatida: Beshinchi xalqaro investitsiya forumidan nimalar kutilmoqda
Beshinchi Toshkent xalqaro investitsiya forumi 2026-yil 16–19-iyun kunlari bo‘lib o‘tadi. Bu yilgi mavzu — “Investitsion barqarorlik: yangi ufqlar, yangi hamkorliklar” — kun tartibini bir qator dolzarb savollar asosida shakllantiradi: global noaniqlik sharoitida kapitalni qanday himoya qilish mumkin, rivojlanayotgan bozorlarda investitsion barqarorlikni qaysi institutsional mexanizmlar kuchaytiradi va yangi hamkorlik yo‘nalishlari qayerda joylashgan.
Forum konteksti makroiqtisodiy natijalar bilan belgilanmoqda. Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2025-yilda O‘zbekiston YAIMi 7,7 foizga o‘sib, 147 milliard dollardan oshdi — bu 2021-yildan buyon eng yuqori sur’at va Yevropa hamda Markaziy Osiyo mintaqasidagi eng yuqori ko‘rsatkichlardan biridir. Fitch Ratings va S&P Global mamlakatning suveren reytingini tarixda алғаш bor BB– dan BB darajasiga oshirdi, Moody’s esa prognozni “ijobiy”ga o‘zgartirdi. Markaziy bank ma’lumotlariga ko‘ra, xalqaro zaxiralar 77 milliard dollardan oshgan. Eksport 24 foizga o‘sib, 33,8 milliard dollarga yetdi. To‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar 46,9 foizga oshdi va umumiy kapital qo‘yilmalarning 40,5 foizini tashkil etdi. 2017-yilda yiliga atigi 4 milliard dollar xorijiy investitsiya jalb qilgan iqtisodiyot uchun 2025-yilga kelib bu ko‘rsatkichning 42 milliard dollarga yetishi mutlaqo yangi o‘sish ko‘lamini anglatadi. Sakkiz yil ichidagi o‘n barobar o‘sish mamlakat investitsion muhitidagi chuqur transformatsiyani ko‘rsatadi.
Forum iqtisodiyot bilan birga kengayib bormoqda. O‘tgan yilgi TIIF forumida 8 mingdan ortiq ishtirokchi, jumladan, 97 mamlakatdan 3 mingga yaqin xorijiy delegatlar qatnashdi. Mehmonlar orasida Bolgariya Prezidenti Rumen Radev, Slovakiya Bosh vaziri Robert Fitso, barcha Markaziy Osiyo davlatlari hukumat rahbarlari, Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki prezidenti Odil Reno-Basso hamda Yangi taraqqiyot banki prezidenti Dilma Russeff bor edi. Imzolangan investitsiya shartnomalari va savdo bitimlarining umumiy qiymati 30,5 milliard dollarga yetdi. Biroq platformaning yetukligini eng yaxshi ko‘rsatadigan jihat imzolangan bitimlar soni emas, balki ularning amalga oshish darajasidir — ya’ni kelishuvlarning amalda ishlayotgan loyihalarga aylanish ulushi qayta kelayotgan investorlar uchun tobora muhim mezonga aylanmoqda.
Bu yilgi forumning markaziy mavzusi 2026-yil mart oyida prezident farmoni bilan tashkil etilgan Toshkent xalqaro moliya markazi (TIFC) bo‘ladi. Sarlavha ortida aniq institutsional tuzilma mavjud: umumiy huquq tamoyillariga asoslangan maxsus huquqiy rejim, alohida moliyaviy xizmatlar regulyatori, arbitraj markazi (TIAC) va 2076-yilgacha amal qiladigan soliq imtiyozlari. TIFC xalqaro bozor ishtirokchilariga tanish huquqiy muhit va tartibga solish barqarorligini taklif etuvchi ixtisoslashgan moliyaviy markazlar bo‘yicha global tendensiyaning bir qismidir. Uning asosiy xususiyati mamlakat huquqiy tizimiga integratsiyalashganidadir: markaz alohida yurisdiksiya yaratmasdan, maxsus huquqiy rejim asosida faoliyat yuritadi, bu esa tartibga solishdagi parchalanishni kamaytiradi va milliy iqtisodiyot bilan ishlashni soddalashtiradi. Yirik global moliyaviy markazlar rahbarlari va O‘zbekistonda faoliyat yuritayotgan xalqaro investorlar ishtirokidagi panel sessiyasi TIFC xalqaro bozor ishtirokchilarini jalb qilishi uchun qanday amaliy sharoitlar zarurligi masalasiga bag‘ishlanadi.
TIIF 2026 dasturi to‘rtta tematik yo‘nalish asosida tuzilgan: investitsion barqarorlik va kapitalni himoya qilish mexanizmlari, moliyaviy infratuzilma va kapital bozori rivoji, savdo aloqalari va logistika yo‘laklari, energetik transformatsiya va iqlimiy moliyalashtirish. Asosiy sessiyalar qatoriga muqobil investitsiya fondlari uchun tartibga solish tizimi muhokamasi (xususiy kapital va venchur kapital uchun huquqiy asos алғаш bor joriy etilmoqda), O‘rta yo‘lak va Kaspiy orqali logistika bo‘yicha panel, Markaziy Osiyo davlatlarining suveren reytinglari bo‘yicha sessiya hamda rivojlanayotgan bozorlarda aralash moliyalashtirish vositalari bo‘yicha amaliy seminar kiradi. Arbitraj va nizolarni hal qilish bo‘yicha alohida yo‘nalish Toshkent xalqaro arbitraj markazi (TIAC), Britaniya-O‘zbekiston huquqiy assotsiatsiyasi (BrULA) va Buyuk Britaniya elchixonasi bilan hamkorlikda tashkil etilgan ikki panel sessiyasini o‘z ichiga oladi. Mavzular O‘zbekiston arbitraj tizimining institutsional modeli, jumladan innovatsion Nizolarni oldini olish protokoli (DAP), shuningdek mamlakatning global investitsiyalarni himoya qilish arxitekturasidagi o‘rni — ISDS tizimlari, ikki tomonlama investitsiya bitimlarini isloh qilish va Nyu-York konvensiyasi ijrosi masalalarini қамrab oladi.
Energetika kun tartibi alohida e’tiborga loyiq. O‘zbekiston 2030-yilgacha elektr energiyasi ishlab chiqarishda qayta tiklanuvchi energiya ulushini 54 foizga yetkazishni maqsad qilgan. Hozirda mamlakatda umumiy o‘rnatilgan quvvati 4 GVtdan oshadigan quyosh va shamol elektr stansiyalari faoliyat yuritmoqda, loyiha portfeli esa qo‘shimcha 19 GVt “yashil” quvvatni nazarda tutadi. Shu bilan birga, davlat-xususiy sheriklik mexanizmi rivojlanishda davom etmoqda: 2025-yil boshiga kelib mamlakatda qariyb 28 milliard dollarlik DXSh bitimlari imzolangan. Investorlar uchun bu standartlashtirilgan elektr energiyasini sotib olish shartnomalari (PPA) va aniq kirish mexanizmlariga ega bo‘lgan yirik va tuzilgan bozorni anglatadi — bu masala forumning energetika panelida batafsil muhokama qilinadi.
TIIF 2026 O‘zbekiston iqtisodiy hamkorlik geografiyasining kengayishini aks ettiruvchi ikki tomonlama biznes forumlari formatini сақлаб qoladi. Tasdiqlangan platformalar qatoriga Koreya Respublikasi, AQSh, Xorvatiya, Vengriya, Turkiya va Albaniya bilan biznes forumlari, shuningdek Xitoy–SHHT davlatlari investitsion muloqoti kiradi; tadbir yaqinlashgani sari ro‘yxat kengayib bormoqda. Davlat va hukumat rahbarlari иштирокидаги yalpi sessiya biznes dasturining asosiy yo‘nalishini belgilab beradi. Shu bilan bir vaqtda taxminan 6 ming kvadrat metr maydonni egallagan sanoat va investitsion salohiyat ko‘rgazmasi ham o‘tkaziladi — 2025-yilda shunga o‘xshash maydon 100 ta kompaniya ishtirokida 500 dan ortiq B2B va B2G uchrashuvlariga xizmat qilgan.
Shu bilan birga, forum kun tartibi hal etilmagan muammolarga ham ishora qiladi. Korporativ boshqaruv sessiyasi konsentratsiyalashgan mulkchilikdan tarqoq mulkchilikka o‘tish masalasini ko‘taradi — bu jarayonsiz fond bozori likvid bo‘lib qolmaydi. Xususiylashtirish va davlat aktivlarini IPO orqali joylashtirish muhokamasi sur’at va institutsional sifat haqida ochiq suhbatni talab qiladi. OECD standartlariga asoslangan mas’uliyatli biznes yuritish paneli institutsional kapitalni jalb qilish uchun faqat soliq imtiyozlari yetarli emasligini tan oladi — buning uchun ta’minot zanjirining tekshiriladigan shaffofligi va samarali Milliy aloqa nuqtalari mexanizmlari zarur.
Biznes dasturi networking formatlari bilan to‘ldiriladi: FIC va EY tomonidan raqamlashtirish va sun’iy intellekt bo‘yicha biznes nonushtasi, yillik SQB Investor Day, ESG Award taqdirlash marosimi va European Business Evening. Norasmiy qism — TIIF Open tennis turniri va kechki yugurish — konferensiya zalidan tashqarida ham aloqalar o‘rnatishni afzal ko‘radigan delegatlar uchun mo‘ljallangan. Yubiley kechasi Stihia elektron musiqa festivali bilan hamkorlikda yakunlanadi — bu detal O‘zbekistonning xalqaro auditoriyaga o‘zini qanday ruhda namoyon etayotganini aks ettiradi.
O‘zbekiston uchun TIIF allaqachon shunchaki ko‘rgazmali maydon bo‘lishdan to‘xtagan. U investitsiya siyosatining amaliy vositasiga aylangan bo‘lib, uning samaradorligi imzolash marosimlari soni bilan emas, balki forumlar oralig‘ida iqtisodiyotga haqiqatan kirib kelayotgan kapital hajmi bilan o‘lchanadi. Beshinchi yubiley forum mamlakat bir vaqtning o‘zida xalqaro moliya markazini ishga tushirayotgan, muqobil investitsiya fondlari to‘g‘risidagi qonunni qabul qilayotgan va suveren reytingini yaxshilayotgan davrda o‘tkazilmoqda — bu esa institutsional bazasi rivojlanayotgan bozorlarda ishlashga tayyor investorlar uchun yangi imkoniyatlar oynasini yaratadi.
